Ilustracje w pracy dyplomowej — o czym pamiętać? Podpisy, numeracja i źródła rysunków, tabel i wykresów

Ilustracje w pracy dyplomowej

Spis treści

Sam wykres rzadko jest problemem. Problemem bywa wykres bez numeru, tabela bez źródła, zdjęcie „z internetu”, którego pochodzenia nie da się ustalić i numeracja, która rozsypała się po dopisaniu jednego rysunku w drugim rozdziale.  Poniżej znajdziesz zasady opisywania ilustracji stosowane w większości polskich uczelni, gotowe wzory podpisów i sposób, żeby Word pilnował numeracji za ciebie. 

Co zalicza się do ilustracji w pracy dyplomowej?

Ilustracją jest każdy element graficzny, który nie jest zwykłym tekstem: wykres, schemat, diagram, mapa, zdjęcie, zrzut ekranu czy rysunek techniczny. Tabele traktuje się zwykle jako osobną kategorię — mają własną numerację i własny spis. W wielu wytycznych wszystko, co nie jest tabelą, trafia do jednego worka pod nazwą „rysunek”.
Rodzaj obiektu Typowe oznaczenie Uwagi
Tabela Tabela 1 / Tab. 1 Własna numeracja i własny spis
Wykres Rysunek 1 / Rys. 1 (czasem Wykres 1) Jeśli wytyczne dopuszczają „Wykres”, numeruj wykresy konsekwentnie w jednym ciągu
Schemat, diagram, mapa Rysunek / Rys. Przerysowany model z literatury wymaga źródła „na podstawie”
Zdjęcie Fotografia / Fot. albo Rysunek Część wytycznych każe numerować zdjęcia osobno od rysunków
Zrzut ekranu Rysunek / Rys. Źródło: nazwa serwisu lub aplikacji, adres, data dostępu
Wzór matematyczny Numer w nawiasie przy prawym marginesie, np. (1) lub (2.1) Nie trafia do spisu ilustracji

Co musi zawierać prawidłowy podpis pod ilustracją?

Prawidłowy podpis ma trzy stałe elementy: oznaczenie typu z numerem, zwięzły tytuł i informację o źródle. Czwarty element nie stoi przy samej ilustracji, ale jest równie obowiązkowy — to odwołanie w tekście głównym, które zapowiada ilustrację i wyjaśnia, po co się pojawia.
  • Oznaczenie i numer — np. „Rysunek 3.” albo „Tabela 2.”. Zapis (pełne słowo czy skrót, kropka po numerze czy nie) ustal raz i stosuj w całej pracy.
  • Tytuł — mówi, co ilustracja przedstawia, kogo lub czego dotyczy, a w razie potrzeby gdzie i kiedy. Przy danych z badań dodaj liczebność próby, np. (N = 120).
  • Źródło — „opracowanie własne”, „opracowanie własne na podstawie…” albo pełny opis bibliograficzny, jeśli obiekt jest cudzy.
  • Odwołanie w tekście — np. „(rys. 3)” albo „Jak pokazuje tabela 2, …”. Odwołuj się przez numer, nie przez „powyższy” czy „poniższy” wykres.
 
Wzór kompletnego podpisu Rysunek 4. Najczęściej wskazywane powody rezygnacji z karnetu na siłownię (N = 150, możliwość wyboru kilku odpowiedzi) [wykres] Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych.

 Jak napisać dobry tytuł ilustracji?

Test jest prosty: czy czytelnik zrozumie ilustrację, nie czytając tekstu obok? Jeśli tytuł to jedno słowo, odpowiedź brzmi „nie”. ✗ Źle: Rysunek 2. Wyniki ✓ Dobrze: Rysunek 2. Poziom zadowolenia z pracy zdalnej według stażu pracy (N = 96) ✗ Źle: Tabela 1. Wiek ✓ Dobrze: Tabela 1. Struktura wieku respondentów Na końcu tytułu zwykle nie stawia się kropki. Jeśli jednak wytyczne twojego wydziału podają wzór z kropką — trzymaj się wzoru. Jeśli ilustracji masz kilkadziesiąt, a do oddania pracy zostało kilka dni, samo formatowanie potrafi zająć cały weekend. Warto wtedy sprawdzić, na czym polega profesjonalna pomoc przy pracy dyplomowej — czasem szybciej jest skonsultować całość z kimś, kto robi to na co dzień, niż samodzielnie poprawiać każdy podpis.

Gdzie umieszcza się podpis pod rysunkiem, a gdzie pod tabelą?

Najczęstsza zasada w polskich pracach dyplomowych brzmi: tytuł tabeli nad tabelą, podpis rysunku pod rysunkiem, a źródło — pod obiektem w obu przypadkach. Logika jest prosta: tabelę czyta się od góry, więc najpierw trzeba wiedzieć, co zawiera. Rysunek najpierw się ogląda, a dopiero potem sprawdza, co przedstawia. To jednak nie jest reguła uniwersalna. Wystarczy porównać kilka dokumentów uczelnianych i jeden międzynarodowy styl, żeby zobaczyć różnice:
Wariant Przykład, gdzie obowiązuje
Tytuł tabeli nad tabelą Wytyczne Wydziału Inżynierii Produkcji i Energetyki URK — opis nad tabelą, numeracja tabel ciągła w całej pracy
Tytuł tabeli pod tabelą Wymogi edytorskie jednej z jednostek Politechniki Wrocławskiej (Legnica) — tytuł i źródło centralnie pod tabelą
Podpis rysunku pod rysunkiem Większość wytycznych, np. wspomniane wymogi PWr oraz wytyczne PANS w Chełmie
Numer i tytuł rysunku nad rysunkiem Styl APA (7. wydanie) — numer pogrubiony, pod nim tytuł kursywą, uwagi i źródło pod rysunkiem
Źródło: opracowanie własne na podstawie dokumentów wymienionych w sekcji „Źródła”. Wniosek praktyczny: najpierw sprawdź wytyczne wydziału. Jeśli ich nie ma albo milczą w tej sprawie, zastosuj układ klasyczny (tabela — tytuł nad, rysunek — podpis pod) i trzymaj się go konsekwentnie w całej pracy. Niekonsekwencja razi bardziej niż wybór „mniej typowego” wariantu. I jeszcze jedna rzecz techniczna: tytuł nie może zostać na dole strony, gdy tabela przeskoczy na następną. W Wordzie zaznacz akapit z tytułem, wejdź w Akapit → Podziały wiersza i strony i zaznacz „Razem z następnym”.

Czy numeracja rysunków i tabel jest wspólna czy osobna?

Osobna. Tabele mają własny ciąg numerów (Tabela 1, 2, 3…), a rysunki własny (Rysunek 1, 2, 3…).  Wspólna numeracja w stylu „Tabela 1, Rysunek 2, Tabela 3” to układ, którego typowe wytyczne nie przewidują — i który od razu wychodzi na jaw w spisach na końcu pracy. Do wyboru masz natomiast sposób numerowania w obrębie każdego ciągu:
Sposób Przykład Kiedy się sprawdza Na co uważać
Ciągły w całej pracy Rys. 1, Rys. 2 … Rys. 14 Kilka lub kilkanaście ilustracji Przy ręcznej numeracji każda wstawka przesuwa wszystkie numery
Rozdziałowy (dwustopniowy) Rys. 2.1, Rys. 2.2, Rys. 3.1 Dużo ilustracji, zwłaszcza w części empirycznej Pierwsza cyfra to numer rozdziału — rozdziały muszą być numerowane
Niektóre wytyczne idą dalej i każą numerować każdy rodzaj ilustracji osobno — np. Rys. 1, Rys. 2 i niezależnie Fot. 1, Fot. 2. Jeśli twój wydział tego nie wymaga, prościej jest objąć wszystkie grafiki jednym ciągiem „Rysunek”.

Jak podpisywać wykresy, tabele i zdjęcia? Wzory dla każdego typu

Jak opisywać wykresy w pracy dyplomowej?

Wykres podpisujesz jak rysunek: numer i tytuł pod wykresem, źródło bezpośrednio pod podpisem. Poza podpisem liczy się czytelność samego wykresu:
  • osie są opisane i mają jednostki (zł, %, liczba osób),
  • przy kilku seriach danych jest legenda,
  • wykres jest czytelny także po wydruku w czerni i bieli — kolory rozróżniające serie mogą zlać się w jeden odcień szarości,
  • te same dane pokazujesz albo w tabeli, albo na wykresie — nie w obu formach naraz.

Wzór [wykres] Rysunek 7. Odsetek respondentów korzystających z bankowości mobilnej według grupy wieku (N = 210) Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych.

 Jak opisać tabele w pracy dyplomowej?

Tytuł tabeli umieszczasz zwykle nad tabelą, a źródło pod nią. Nagłówki kolumn powinny podawać jednostki, żeby nie trzeba było ich powtarzać w każdej komórce. Tabeli najlepiej nie dzielić między strony. Jeśli jest za długa, w Wordzie zaznacz pierwszy wiersz i włącz opcję „Powtórz jako wiersz nagłówka” — nagłówek pojawi się automatycznie na każdej kolejnej stronie.

Wzór Tabela 3. Średnie miesięczne wydatki respondentów na kosmetyki według grupy wieku (w zł) [tabela] Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych (N = 180).

 Jak podpisywać zdjęcia w pracy dyplomowej?

Zdjęcie podpisujesz jak rysunek — z oznaczeniem „Fot.” lub „Rys.” (zależnie od wytycznych), tytułem i źródłem. Przy zdjęciu własnym wpisz „fotografia własna” lub „fot. autor”. Przy zdjęciu z archiwum, biblioteki czy muzeum podaj nazwę instytucji i — jeśli jest znany — autora zdjęcia. Niektóre wytyczne pozwalają, by przy pracy ilustrowanej wyłącznie własnymi zdjęciami wspomnieć o tym raz, we wstępie. Jeśli na zdjęciu są rozpoznawalne osoby — pacjenci, dzieci w placówce, klienci salonu — zadbaj o ich zgodę albo zanonimizuj zdjęcie. Praca dyplomowa nie zostaje w szufladzie: trafia do systemów uczelni i do ogólnopolskiego repozytorium prac dyplomowych.

Jak podpisywać rysunki i schematy?

Schemat, który sam narysowałeś na podstawie modelu z literatury, to „opracowanie własne na podstawie…” — z pełnym opisem źródła. Zmiana kolorów czy układu strzałek nie czyni cudzej koncepcji twoją. ✗ Źle: Rys. 1.3. Piramida potrzeb. Źródło: opracowanie własne. ✓ Dobrze: Rys. 1.3. Hierarchia potrzeb według A. Maslowa. Źródło: opracowanie własne na podstawie: [opis bibliograficzny publikacji, z której pochodzi model, ze stroną].

Jak podać źródło ilustracji? Cztery formuły na każdą sytuację

Formuła źródła zależy od tego, ile w ilustracji jest twojej pracy, a ile cudzej. Źródło podajesz zwykle bezpośrednio pod obiektem, w podpisie — a nie w przypisie dolnym.
Sytuacja Formuła źródła
Wszystko jest twoje: własne badanie, własne zdjęcie, własny schemat Źródło: opracowanie własne. / fotografia własna
Przetworzyłeś cudze dane, np. z GUS lub raportu Źródło: opracowanie własne na podstawie: [opis bibliograficzny lub nazwa bazy, adres, data dostępu]
Przerysowałeś lub zmodyfikowałeś cudzy model, schemat, tabelę Źródło: opracowanie własne na podstawie: [opis bibliograficzny ze stroną]
Wstawiasz cudzy obiekt bez zmian Źródło: [pełny opis bibliograficzny ze stroną]

Czy można wstawić do pracy cudzy wykres albo zdjęcie?

Zasadniczo tak — w granicach prawa cytatu. Art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych pozwala przytaczać w samodzielnym utworze urywki rozpowszechnionych utworów, a także w całości rozpowszechnione utwory plastyczne, fotograficzne i drobne, jeśli służy to m.in. wyjaśnianiu, analizie krytycznej lub naukowej albo nauczaniu. Art. 34 wymaga przy tym wskazania twórcy i źródła. W praktyce oznacza to dwa warunki. Po pierwsze, ilustracja musi pracować w tekście — omawiasz ją, analizujesz, porównujesz — a nie tylko go ozdabiać. Po drugie, podpis musi jasno wskazywać autora i źródło. Najbezpieczniejsze są własne materiały, zasoby w domenie publicznej i grafiki na wolnych licencjach (np. Creative Commons). Zdjęcie „wyciągnięte” z wyszukiwarki grafiki bez ustalenia autora to proszenie się o kłopoty. Ten fragment to informacja ogólna, nie porada prawna — w nietypowych sytuacjach zapytaj promotora lub prawnika uczelni.

7 błędów w podpisach ilustracji — i jak je poprawić

Błąd Jak to wygląda Jak poprawić
1. Brak odwołania w tekście Wykres pojawia się bez zapowiedzi, nikt go nie omawia „Rozkład odpowiedzi przedstawia rysunek 5.” — przed wykresem
2. „Powyższy wykres” „Na powyższym wykresie widać…” „Na rysunku 5 widać…” — po przeniesieniu wykresu odwołanie nadal jest prawdziwe
3. Tytuł-hasło „Tabela 1. Wiek” „Tabela 1. Struktura wieku respondentów (N = 120)”
4. Wspólna numeracja Tabela 1, Rysunek 2, Tabela 3 Tabela 1, Rysunek 1, Tabela 2
5. „Źródło: internet” „Źródło: Google”, „Źródło: internet” Pełny opis: autor lub instytucja, tytuł, adres, data dostępu
6. „Opracowanie własne” pod cudzym schematem Przerysowany model z podręcznika bez wskazania autora „Opracowanie własne na podstawie: …” z pełnym opisem
7. Numery wpisane ręcznie Po dodaniu rysunku w rozdziale 2 wszystkie dalsze numery i odwołania są błędne Podpisy i odsyłacze wstawione funkcjami Worda (niżej)

 Jak zrobić podpisy i spis ilustracji automatycznie w Wordzie?

Word ma wbudowane podpisy, odsyłacze i spisy ilustracji — jeśli z nich skorzystasz, numeracja przestanie być twoim problemem. Całość zajmuje kilka minut nauki, a oszczędza godziny poprawek przed oddaniem pracy.
  1. Wstaw podpis. Kliknij ilustrację lub tabelę, wejdź w Odwołania → Wstaw podpis. Wybierz etykietę („Rysunek”, „Tabela”) i położenie — nad lub pod zaznaczonym elementem. Brakującą etykietę, np. „Fotografia”, dodasz przyciskiem „Nowa etykieta”.
  2. Włącz numerację rozdziałową (opcjonalnie). W tym samym oknie kliknij „Numerowanie…” i zaznacz „Dołącz numer rozdziału”. Warunek: nagłówki rozdziałów muszą mieć numerację wielopoziomową.
  3. Odwołuj się przez odsyłacze. W tekście wybierz Odwołania → Odsyłacz, typ „Rysunek” lub „Tabela” i wstaw „Tylko etykieta i numer”. Gdy numeracja się zmieni, odwołanie zmieni się razem z nią.
  4. Aktualizuj pola przed oddaniem. Zaznacz cały dokument (Ctrl+A) i naciśnij F9 — Word przeliczy numery podpisów i odsyłaczy.
  5.  Wygeneruj spisy. Na końcu pracy wybierz Odwołania → Wstaw spis ilustracji i wskaż etykietę. Powtórz osobno dla tabel i dla rysunków.

Spis ilustracji — kiedy jest potrzebny i gdzie go umieścić?

Spis tabel i spis rysunków umieszcza się zwykle na końcu pracy, po bibliografii, na osobnych stronach. Każda pozycja spisu zawiera numer, tytuł i stronę, na której znajduje się obiekt. Część wytycznych wymaga spisów zawsze, inne — dopiero przy większej liczbie ilustracji; jeśli dokument wydziału nic o tym nie mówi, dodanie spisów jest bezpieczniejszym wyborem.
  • Często spotykana kolejność: bibliografia → spis tabel → spis rysunków → załączniki (np. kwestionariusz ankiety).
  • Tytuły w spisie muszą być identyczne z tytułami w tekście — przy spisie generowanym automatycznie dzieje się to samo.
  • Po ostatnich poprawkach zaktualizuj spis (prawy przycisk myszy → „Aktualizuj pole”), inaczej numery stron się rozjadą.

Checklista przed oddaniem pracy

  1. Każda tabela i każdy rysunek mają numer, tytuł i źródło.
  2. Do każdej ilustracji jest odwołanie w tekście — przez numer, nie „powyżej”.
  3. Tabele i rysunki mają osobne ciągi numeracji, bez luk i powtórzeń.
  4. Układ podpisów (nad/pod) jest taki sam w całej pracy i zgodny z wytycznymi.
  5. Żadna ilustracja nie ma źródła „internet” ani „Google”.
  6. Cudze schematy i dane mają formułę „na podstawie” z pełnym opisem.
  7. Wykresy są czytelne w druku czarno-białym, osie mają jednostki.
  8. Spisy tabel i rysunków są zaktualizowane, a numery stron się zgadzają.

Najczęściej zadawane pytania

Czy tytuł ilustracji kończy się kropką?

Zwykle nie — tytuł rysunku czy tabeli to nie zdanie, tylko nazwa. Wyjątkiem jest podpis złożony z kilku zdań albo sytuacja, w której wytyczne wydziału pokazują wzór z kropką. Najważniejsze, żeby zapis był jednakowy we wszystkich podpisach.

Tak, jeśli dane pochodzą z twoich badań. Jeśli wykres jest twój, ale dane cudze — np. z GUS albo z raportu — wpisz „opracowanie własne na podstawie:” i podaj źródło danych. Samo narysowanie wykresu nie czyni danych twoimi.

Zrzut ekranu oznaczasz zwykle jako rysunek. W tytule napisz, co przedstawia (np. „Formularz rejestracji w aplikacji mobilnej banku”), a w źródle podaj nazwę serwisu lub aplikacji, adres strony i datę wykonania zrzutu lub datę dostępu.

Najczęściej tą samą co tekst główny, ale mniejszą o 1–2 punkty — np. 10 lub 11 pkt przy tekście 12-punktowym. Dokładny rozmiar podają wytyczne wydziału; jeśli ich nie ma, wybierz jeden rozmiar i stosuj go do wszystkich podpisów i źródeł.

Najczęściej tą samą co tekst główny, ale mniejszą o 1–2 punkty — np. 10 lub 11 pkt przy tekście 12-punktowym. Dokładny rozmiar podają wytyczne wydziału; jeśli ich nie ma, wybierz jeden rozmiar i stosuj go do wszystkich podpisów i źródeł.

Najczęściej tą samą co tekst główny, ale mniejszą o 1–2 punkty — np. 10 lub 11 pkt przy tekście 12-punktowym. Dokładny rozmiar podają wytyczne wydziału; jeśli ich nie ma, wybierz jeden rozmiar i stosuj go do wszystkich podpisów i źródeł.

Zastosuj się do promotora i wytycznych wydziału — poradniki, w tym ten, opisują najczęstsze rozwiązania, a nie obowiązujące przepisy. Jeśli prośba promotora różni się od pisemnych wytycznych, potwierdź ją mailowo, żeby przy ocenie formalnej nie było wątpliwości.

Źródła

  1. Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki, Wymogi edytorskie prac dyplomowych: wipie.urk.edu.pl
  2. Politechnika Wrocławska (Legnica), Praca dyplomowa — wymogi edytorskie: legnica.pwr.edu.pl
  3. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Chełmie, Wymogi edytorskie i układ pracy dyplomowej: panschelm.edu.pl
  4. Wymogi edytorskie dotyczące tekstu pracy (studia II stopnia): dok.pansp.pl
  5.  APA Style, 7th edition — Figures (przewodnik biblioteczny): tcsedsystem.libguides.com
  6.  Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 29 i 34: standardyprawa.pl

Polecane wpisy