Co zalicza się do ilustracji w pracy dyplomowej?
Ilustracją jest każdy element graficzny, który nie jest zwykłym tekstem: wykres, schemat, diagram, mapa, zdjęcie, zrzut ekranu czy rysunek techniczny. Tabele traktuje się zwykle jako osobną kategorię — mają własną numerację i własny spis. W wielu wytycznych wszystko, co nie jest tabelą, trafia do jednego worka pod nazwą „rysunek”.| Rodzaj obiektu | Typowe oznaczenie | Uwagi |
| Tabela | Tabela 1 / Tab. 1 | Własna numeracja i własny spis |
| Wykres | Rysunek 1 / Rys. 1 (czasem Wykres 1) | Jeśli wytyczne dopuszczają „Wykres”, numeruj wykresy konsekwentnie w jednym ciągu |
| Schemat, diagram, mapa | Rysunek / Rys. | Przerysowany model z literatury wymaga źródła „na podstawie” |
| Zdjęcie | Fotografia / Fot. albo Rysunek | Część wytycznych każe numerować zdjęcia osobno od rysunków |
| Zrzut ekranu | Rysunek / Rys. | Źródło: nazwa serwisu lub aplikacji, adres, data dostępu |
| Wzór matematyczny | Numer w nawiasie przy prawym marginesie, np. (1) lub (2.1) | Nie trafia do spisu ilustracji |
Co musi zawierać prawidłowy podpis pod ilustracją?
Prawidłowy podpis ma trzy stałe elementy: oznaczenie typu z numerem, zwięzły tytuł i informację o źródle. Czwarty element nie stoi przy samej ilustracji, ale jest równie obowiązkowy — to odwołanie w tekście głównym, które zapowiada ilustrację i wyjaśnia, po co się pojawia.- Oznaczenie i numer — np. „Rysunek 3.” albo „Tabela 2.”. Zapis (pełne słowo czy skrót, kropka po numerze czy nie) ustal raz i stosuj w całej pracy.
- Tytuł — mówi, co ilustracja przedstawia, kogo lub czego dotyczy, a w razie potrzeby gdzie i kiedy. Przy danych z badań dodaj liczebność próby, np. (N = 120).
- Źródło — „opracowanie własne”, „opracowanie własne na podstawie…” albo pełny opis bibliograficzny, jeśli obiekt jest cudzy.
- Odwołanie w tekście — np. „(rys. 3)” albo „Jak pokazuje tabela 2, …”. Odwołuj się przez numer, nie przez „powyższy” czy „poniższy” wykres.
| Wzór kompletnego podpisu Rysunek 4. Najczęściej wskazywane powody rezygnacji z karnetu na siłownię (N = 150, możliwość wyboru kilku odpowiedzi) [wykres] Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych. |
Jak napisać dobry tytuł ilustracji?
Test jest prosty: czy czytelnik zrozumie ilustrację, nie czytając tekstu obok? Jeśli tytuł to jedno słowo, odpowiedź brzmi „nie”. ✗ Źle: Rysunek 2. Wyniki ✓ Dobrze: Rysunek 2. Poziom zadowolenia z pracy zdalnej według stażu pracy (N = 96) ✗ Źle: Tabela 1. Wiek ✓ Dobrze: Tabela 1. Struktura wieku respondentów Na końcu tytułu zwykle nie stawia się kropki. Jeśli jednak wytyczne twojego wydziału podają wzór z kropką — trzymaj się wzoru. Jeśli ilustracji masz kilkadziesiąt, a do oddania pracy zostało kilka dni, samo formatowanie potrafi zająć cały weekend. Warto wtedy sprawdzić, na czym polega profesjonalna pomoc przy pracy dyplomowej — czasem szybciej jest skonsultować całość z kimś, kto robi to na co dzień, niż samodzielnie poprawiać każdy podpis.Gdzie umieszcza się podpis pod rysunkiem, a gdzie pod tabelą?
Najczęstsza zasada w polskich pracach dyplomowych brzmi: tytuł tabeli nad tabelą, podpis rysunku pod rysunkiem, a źródło — pod obiektem w obu przypadkach. Logika jest prosta: tabelę czyta się od góry, więc najpierw trzeba wiedzieć, co zawiera. Rysunek najpierw się ogląda, a dopiero potem sprawdza, co przedstawia. To jednak nie jest reguła uniwersalna. Wystarczy porównać kilka dokumentów uczelnianych i jeden międzynarodowy styl, żeby zobaczyć różnice:| Wariant | Przykład, gdzie obowiązuje |
| Tytuł tabeli nad tabelą | Wytyczne Wydziału Inżynierii Produkcji i Energetyki URK — opis nad tabelą, numeracja tabel ciągła w całej pracy |
| Tytuł tabeli pod tabelą | Wymogi edytorskie jednej z jednostek Politechniki Wrocławskiej (Legnica) — tytuł i źródło centralnie pod tabelą |
| Podpis rysunku pod rysunkiem | Większość wytycznych, np. wspomniane wymogi PWr oraz wytyczne PANS w Chełmie |
| Numer i tytuł rysunku nad rysunkiem | Styl APA (7. wydanie) — numer pogrubiony, pod nim tytuł kursywą, uwagi i źródło pod rysunkiem |
Czy numeracja rysunków i tabel jest wspólna czy osobna?
Osobna. Tabele mają własny ciąg numerów (Tabela 1, 2, 3…), a rysunki własny (Rysunek 1, 2, 3…). Wspólna numeracja w stylu „Tabela 1, Rysunek 2, Tabela 3” to układ, którego typowe wytyczne nie przewidują — i który od razu wychodzi na jaw w spisach na końcu pracy. Do wyboru masz natomiast sposób numerowania w obrębie każdego ciągu:| Sposób | Przykład | Kiedy się sprawdza | Na co uważać |
| Ciągły w całej pracy | Rys. 1, Rys. 2 … Rys. 14 | Kilka lub kilkanaście ilustracji | Przy ręcznej numeracji każda wstawka przesuwa wszystkie numery |
| Rozdziałowy (dwustopniowy) | Rys. 2.1, Rys. 2.2, Rys. 3.1 | Dużo ilustracji, zwłaszcza w części empirycznej | Pierwsza cyfra to numer rozdziału — rozdziały muszą być numerowane |
Jak podpisywać wykresy, tabele i zdjęcia? Wzory dla każdego typu
Jak opisywać wykresy w pracy dyplomowej?
Wykres podpisujesz jak rysunek: numer i tytuł pod wykresem, źródło bezpośrednio pod podpisem. Poza podpisem liczy się czytelność samego wykresu:- osie są opisane i mają jednostki (zł, %, liczba osób),
- przy kilku seriach danych jest legenda,
- wykres jest czytelny także po wydruku w czerni i bieli — kolory rozróżniające serie mogą zlać się w jeden odcień szarości,
- te same dane pokazujesz albo w tabeli, albo na wykresie — nie w obu formach naraz.
| Wzór [wykres] Rysunek 7. Odsetek respondentów korzystających z bankowości mobilnej według grupy wieku (N = 210) Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych. |
Jak opisać tabele w pracy dyplomowej?
Tytuł tabeli umieszczasz zwykle nad tabelą, a źródło pod nią. Nagłówki kolumn powinny podawać jednostki, żeby nie trzeba było ich powtarzać w każdej komórce. Tabeli najlepiej nie dzielić między strony. Jeśli jest za długa, w Wordzie zaznacz pierwszy wiersz i włącz opcję „Powtórz jako wiersz nagłówka” — nagłówek pojawi się automatycznie na każdej kolejnej stronie.| Wzór Tabela 3. Średnie miesięczne wydatki respondentów na kosmetyki według grupy wieku (w zł) [tabela] Źródło: opracowanie własne na podstawie badań ankietowych (N = 180). |
Jak podpisywać zdjęcia w pracy dyplomowej?
Zdjęcie podpisujesz jak rysunek — z oznaczeniem „Fot.” lub „Rys.” (zależnie od wytycznych), tytułem i źródłem. Przy zdjęciu własnym wpisz „fotografia własna” lub „fot. autor”. Przy zdjęciu z archiwum, biblioteki czy muzeum podaj nazwę instytucji i — jeśli jest znany — autora zdjęcia. Niektóre wytyczne pozwalają, by przy pracy ilustrowanej wyłącznie własnymi zdjęciami wspomnieć o tym raz, we wstępie. Jeśli na zdjęciu są rozpoznawalne osoby — pacjenci, dzieci w placówce, klienci salonu — zadbaj o ich zgodę albo zanonimizuj zdjęcie. Praca dyplomowa nie zostaje w szufladzie: trafia do systemów uczelni i do ogólnopolskiego repozytorium prac dyplomowych.Jak podpisywać rysunki i schematy?
Schemat, który sam narysowałeś na podstawie modelu z literatury, to „opracowanie własne na podstawie…” — z pełnym opisem źródła. Zmiana kolorów czy układu strzałek nie czyni cudzej koncepcji twoją. ✗ Źle: Rys. 1.3. Piramida potrzeb. Źródło: opracowanie własne. ✓ Dobrze: Rys. 1.3. Hierarchia potrzeb według A. Maslowa. Źródło: opracowanie własne na podstawie: [opis bibliograficzny publikacji, z której pochodzi model, ze stroną].Jak podać źródło ilustracji? Cztery formuły na każdą sytuację
Formuła źródła zależy od tego, ile w ilustracji jest twojej pracy, a ile cudzej. Źródło podajesz zwykle bezpośrednio pod obiektem, w podpisie — a nie w przypisie dolnym.| Sytuacja | Formuła źródła |
| Wszystko jest twoje: własne badanie, własne zdjęcie, własny schemat | Źródło: opracowanie własne. / fotografia własna |
| Przetworzyłeś cudze dane, np. z GUS lub raportu | Źródło: opracowanie własne na podstawie: [opis bibliograficzny lub nazwa bazy, adres, data dostępu] |
| Przerysowałeś lub zmodyfikowałeś cudzy model, schemat, tabelę | Źródło: opracowanie własne na podstawie: [opis bibliograficzny ze stroną] |
| Wstawiasz cudzy obiekt bez zmian | Źródło: [pełny opis bibliograficzny ze stroną] |
Czy można wstawić do pracy cudzy wykres albo zdjęcie?
Zasadniczo tak — w granicach prawa cytatu. Art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych pozwala przytaczać w samodzielnym utworze urywki rozpowszechnionych utworów, a także w całości rozpowszechnione utwory plastyczne, fotograficzne i drobne, jeśli służy to m.in. wyjaśnianiu, analizie krytycznej lub naukowej albo nauczaniu. Art. 34 wymaga przy tym wskazania twórcy i źródła. W praktyce oznacza to dwa warunki. Po pierwsze, ilustracja musi pracować w tekście — omawiasz ją, analizujesz, porównujesz — a nie tylko go ozdabiać. Po drugie, podpis musi jasno wskazywać autora i źródło. Najbezpieczniejsze są własne materiały, zasoby w domenie publicznej i grafiki na wolnych licencjach (np. Creative Commons). Zdjęcie „wyciągnięte” z wyszukiwarki grafiki bez ustalenia autora to proszenie się o kłopoty. Ten fragment to informacja ogólna, nie porada prawna — w nietypowych sytuacjach zapytaj promotora lub prawnika uczelni.7 błędów w podpisach ilustracji — i jak je poprawić
| Błąd | Jak to wygląda | Jak poprawić |
| 1. Brak odwołania w tekście | Wykres pojawia się bez zapowiedzi, nikt go nie omawia | „Rozkład odpowiedzi przedstawia rysunek 5.” — przed wykresem |
| 2. „Powyższy wykres” | „Na powyższym wykresie widać…” | „Na rysunku 5 widać…” — po przeniesieniu wykresu odwołanie nadal jest prawdziwe |
| 3. Tytuł-hasło | „Tabela 1. Wiek” | „Tabela 1. Struktura wieku respondentów (N = 120)” |
| 4. Wspólna numeracja | Tabela 1, Rysunek 2, Tabela 3 | Tabela 1, Rysunek 1, Tabela 2 |
| 5. „Źródło: internet” | „Źródło: Google”, „Źródło: internet” | Pełny opis: autor lub instytucja, tytuł, adres, data dostępu |
| 6. „Opracowanie własne” pod cudzym schematem | Przerysowany model z podręcznika bez wskazania autora | „Opracowanie własne na podstawie: …” z pełnym opisem |
| 7. Numery wpisane ręcznie | Po dodaniu rysunku w rozdziale 2 wszystkie dalsze numery i odwołania są błędne | Podpisy i odsyłacze wstawione funkcjami Worda (niżej) |
Jak zrobić podpisy i spis ilustracji automatycznie w Wordzie?
Word ma wbudowane podpisy, odsyłacze i spisy ilustracji — jeśli z nich skorzystasz, numeracja przestanie być twoim problemem. Całość zajmuje kilka minut nauki, a oszczędza godziny poprawek przed oddaniem pracy.- Wstaw podpis. Kliknij ilustrację lub tabelę, wejdź w Odwołania → Wstaw podpis. Wybierz etykietę („Rysunek”, „Tabela”) i położenie — nad lub pod zaznaczonym elementem. Brakującą etykietę, np. „Fotografia”, dodasz przyciskiem „Nowa etykieta”.
- Włącz numerację rozdziałową (opcjonalnie). W tym samym oknie kliknij „Numerowanie…” i zaznacz „Dołącz numer rozdziału”. Warunek: nagłówki rozdziałów muszą mieć numerację wielopoziomową.
- Odwołuj się przez odsyłacze. W tekście wybierz Odwołania → Odsyłacz, typ „Rysunek” lub „Tabela” i wstaw „Tylko etykieta i numer”. Gdy numeracja się zmieni, odwołanie zmieni się razem z nią.
- Aktualizuj pola przed oddaniem. Zaznacz cały dokument (Ctrl+A) i naciśnij F9 — Word przeliczy numery podpisów i odsyłaczy.
- Wygeneruj spisy. Na końcu pracy wybierz Odwołania → Wstaw spis ilustracji i wskaż etykietę. Powtórz osobno dla tabel i dla rysunków.
Spis ilustracji — kiedy jest potrzebny i gdzie go umieścić?
Spis tabel i spis rysunków umieszcza się zwykle na końcu pracy, po bibliografii, na osobnych stronach. Każda pozycja spisu zawiera numer, tytuł i stronę, na której znajduje się obiekt. Część wytycznych wymaga spisów zawsze, inne — dopiero przy większej liczbie ilustracji; jeśli dokument wydziału nic o tym nie mówi, dodanie spisów jest bezpieczniejszym wyborem.- Często spotykana kolejność: bibliografia → spis tabel → spis rysunków → załączniki (np. kwestionariusz ankiety).
- Tytuły w spisie muszą być identyczne z tytułami w tekście — przy spisie generowanym automatycznie dzieje się to samo.
- Po ostatnich poprawkach zaktualizuj spis (prawy przycisk myszy → „Aktualizuj pole”), inaczej numery stron się rozjadą.
Checklista przed oddaniem pracy
- Każda tabela i każdy rysunek mają numer, tytuł i źródło.
- Do każdej ilustracji jest odwołanie w tekście — przez numer, nie „powyżej”.
- Tabele i rysunki mają osobne ciągi numeracji, bez luk i powtórzeń.
- Układ podpisów (nad/pod) jest taki sam w całej pracy i zgodny z wytycznymi.
- Żadna ilustracja nie ma źródła „internet” ani „Google”.
- Cudze schematy i dane mają formułę „na podstawie” z pełnym opisem.
- Wykresy są czytelne w druku czarno-białym, osie mają jednostki.
- Spisy tabel i rysunków są zaktualizowane, a numery stron się zgadzają.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tytuł ilustracji kończy się kropką?
Zwykle nie — tytuł rysunku czy tabeli to nie zdanie, tylko nazwa. Wyjątkiem jest podpis złożony z kilku zdań albo sytuacja, w której wytyczne wydziału pokazują wzór z kropką. Najważniejsze, żeby zapis był jednakowy we wszystkich podpisach.
Czy wykres zrobiony w Excelu to „opracowanie własne”?
Tak, jeśli dane pochodzą z twoich badań. Jeśli wykres jest twój, ale dane cudze — np. z GUS albo z raportu — wpisz „opracowanie własne na podstawie:” i podaj źródło danych. Samo narysowanie wykresu nie czyni danych twoimi.
Jak podpisać zrzut ekranu w pracy dyplomowej?
Zrzut ekranu oznaczasz zwykle jako rysunek. W tytule napisz, co przedstawia (np. „Formularz rejestracji w aplikacji mobilnej banku”), a w źródle podaj nazwę serwisu lub aplikacji, adres strony i datę wykonania zrzutu lub datę dostępu.
Jaką czcionką podpisuje się ilustracje?
Najczęściej tą samą co tekst główny, ale mniejszą o 1–2 punkty — np. 10 lub 11 pkt przy tekście 12-punktowym. Dokładny rozmiar podają wytyczne wydziału; jeśli ich nie ma, wybierz jeden rozmiar i stosuj go do wszystkich podpisów i źródeł.
Jaką czcionką podpisuje się ilustracje?
Najczęściej tą samą co tekst główny, ale mniejszą o 1–2 punkty — np. 10 lub 11 pkt przy tekście 12-punktowym. Dokładny rozmiar podają wytyczne wydziału; jeśli ich nie ma, wybierz jeden rozmiar i stosuj go do wszystkich podpisów i źródeł.
Co zrobić, gdy promotor oczekuje innego układu niż poradniki?
Najczęściej tą samą co tekst główny, ale mniejszą o 1–2 punkty — np. 10 lub 11 pkt przy tekście 12-punktowym. Dokładny rozmiar podają wytyczne wydziału; jeśli ich nie ma, wybierz jeden rozmiar i stosuj go do wszystkich podpisów i źródeł.
Zastosuj się do promotora i wytycznych wydziału — poradniki, w tym ten, opisują najczęstsze rozwiązania, a nie obowiązujące przepisy. Jeśli prośba promotora różni się od pisemnych wytycznych, potwierdź ją mailowo, żeby przy ocenie formalnej nie było wątpliwości.
Źródła
- Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki, Wymogi edytorskie prac dyplomowych: wipie.urk.edu.pl
- Politechnika Wrocławska (Legnica), Praca dyplomowa — wymogi edytorskie: legnica.pwr.edu.pl
- Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Chełmie, Wymogi edytorskie i układ pracy dyplomowej: panschelm.edu.pl
- Wymogi edytorskie dotyczące tekstu pracy (studia II stopnia): dok.pansp.pl
- APA Style, 7th edition — Figures (przewodnik biblioteczny): tcsedsystem.libguides.com
- Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 29 i 34: standardyprawa.pl





